Adam in Ballingschap (vervolg)

Lucas Cranach de oudere, Adam en Eva, Kunsthistorisches Museum Wenen

Wanneer het mensenpaar geproefd heeft van de verboden vrucht, schamen ze zich voor hun ‘snoeplust’, het speelse woord dat Vondel voor de oerzonde gebruikt. Ze ontdekken ze dat ze naakt zijn en verstoppen zich. Lucifer verheugt zich over hun ongeluk, Adam en Eva hebben een stevige echtelijke ruzie. Een dialoog die Vondel met humor brengt, omdat de liefde en zorg die de echtgenoten voor elkaar koesteren er in doorklinkt.

Want ‘t lust me zonder uw genootschap niet te leven.

‘k ontken geenszins dat ik dit misdrijf heb gesteven.

Mijn snoeplust u vervoerde in deze droeven staat.

Zo laat ons t’samen dan de schuld van zulk een kwaad

Ook boeten, woud ge door de doodschuld mij behagen?

‘ k zal haar verdiende straf gewillig leren dragen. (1578-1583)

Dan verschijnt God op het toneel. Niet een deus ex machina die het plot opheft, maar een personage die het drama verhevigt door te vragen ‘ mens waar ben je?.’ Vondel heeft dit ingezien en noemt het scenario van de zondeval het ‘ treurspel der treurspelen’.

In Genesis 3 staat dat zij de stem van de Heere God hoorden, wandelende on den hof, aan den wind des daags.’ (Statenvertaling). In nieuwe vertalingen is sprake van ‘de koelte van de avondwind’, maar Vondel interpreteert het als een flinke storm:

Wat hoor ik daar? Een storm begint hier op te steken.

De donk’re en zwang’re lucht onstuimig uit te breken.

De bladers ruisen uit 4 hoeken heen en weer.

De bulderende wind smijt bos en bomen neer.

Hoe breng je in beeld dat God verschijnt? De Bijbel gebruikt antropomorfe taal, maar zo naïef als Lucas Cranach de zondeval schilderde (zie foto onder) zag Vondel het niet voor zich. Een moderne bewerking zou zich vermoedelijk bedienen van een voice over. Vondel gebruikt een andere truc. Hij laat een van de engelen, Uriël genaamd, de boodschap namens God overbrengen:

Wie openbaarde u toch dees naaktheid, al te naakt?

Heeft ook uw mond de vrucht der kennisse gesmaakt?

Beken de misdaad vrij, ontzie ze niet te noemen.

Verschoon uw schuld niet: want hier baat nu geen verbloemen.

Lucas Cranach de oudere, het Paradijs, Kunsthistorisches Museum Wenen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s