Een Scheidsrechter in Blessuretijd

We bevinden ons in de tijd van voleinding. De zondagen na Allerheiligen heten in het kerkelijk jaar namelijk de zondagen van de voleinding. Dat klinkt als een afronding, een afsluiting, een laatste ronde, de blessuretijd. (mooi woord eigenlijk, blessuretijd). Eind goed, al goed of de apocalyps, het einde der tijden, dag der wrake….

Maar van oorsprong zijn deze zondagen van de voleinding bedoeld als een voorbereiding, een aanloop, een warming up voor de zondagen van Advent, de tijd van Christus die aanbreekt, de komst van de messias.

In Matteüs 25 spreekt Jezus over de komst van de mensenzoon. Een messiaans figuur die in het vroege Jodendom verwacht werd en die zou komen om de wereld te richten, orde op zaken te stellen. Jezus deelt die verwachting en het evangelie laat in het midden of Jezus daarmee zichzelf bedoelt, in de christelijke geloofsbelijdenis is het wel zo opgevat. Jezus zal op een dag als rechter verschijnen om het laatste oordeel te vellen.

Laatste oordeel, dat is het kopje dat traditioneel boven dit gedeelte staat. Maar wat me nu opviel, het woord oordeel gebruikt Jezus hier niet, terwijl dat wel voor de hand zou liggen, Jezus heeft het in ander verband zeker over oordelen en geoordeeld worden. Maar hier gaat het meer over van elkaar scheiden, uit elkaar houden. Maar is het dan wel een laatste uitspraak? In de zin van laatste halte, ‘eindpunt van deze trein’.

In zijn theatervoorstelling ‘in Gods naam’ van Bastiaan Ragaz die ik afgelopen woensdag heb bijgewoond, laat hij bijbelverhalen de revue passeren, David, Job, de verloren Zoon, ik vond het knap gemaakt, humoristisch, zonder dat het lacherig word.

Bastiaan Ragaz noemt dan ook het laatste Avondmaal en hij zegt, hoezo laatste avondmaal, het gaat om de Pesachviering, de herbeleving van de doortocht, en niet de laatste, want Jezus zegt juist dat ze die moeten blijven vieren. En dat Pascha volgt direct op onze evangelielezing uit Mt 25. De Mensenzoon die hier nog de rechter en koning van alle volken is, wordt 2 verzen later overgeleverd om gekruisigd te worden.

Zoals het laatste avondmaal in feite geen laatste avondmaal is, zo hoeft het laatste oordeel geen laatste oordeel te zijn als je goed leest. Je kan deze tekst ook als een soort van jurisprudentie zien, dit is waar deze rechter op let, of beter gezegd, deze herder.

Het is een ontspannend element uit de christelijke traditie dat je het eindoordeel over je leven aan en dat van een ander aan God mag overlaten. Je hoeft je eigen leven geen cijfer te geven.

Dat het de Heer is die als scheids-rechter optreedt, dat is een troost. Er is een ultieme beroepsinstantie die recht zal doen. ‘Een goede scheidsrechter valt niet op,’ zeggen ze in het voetbal, maar hij laat de zware overtredingen niet lopen, hij grijpt tenslotte in.

Dat zit in deze tekst, maar er is meer dan dat. Het is meer dan het eindstation en de slotconclusie van de geschiedenis. Deze woorden van Jezus doen recht aan je leven hier en nu.

We hebben het als 1 schriftlezing gelezen, zo staat het ook te boek, maar ik raak er steeds meer van overtuigd dat het eigenlijk om 2 gelijkenissen zijn die Jezus vertelt. De eerste gelijkenis gaat over de Mensenzoon, voor wie de volken verschijnen. Let op, er staat niet de mensen, maar de volken. Die volken worden uit elkaar gehaald, zoals een herder schapen en bokken van elkaar scheidt. Schapen en geitebokken die door elkaar geweid worden, maar als ze te drinken worden de bokjes apart gezet omdat ze de schapen met hun hoorns verdringen en aan de kant drukken. Het schijnt trouwens dat schapen ook behoorlijk bokkig kunnen zijn.

Wat doet deze mensenzoon dus. Vrede stichten. De volken die met elkaar in de clinch liggen, die elkaar verdringen en wegduwen worden uit elkaar gehaald. Het visioen van de shalom, van leeuw en het lam die tezamen weiden. De strijdende partijen ontwapend. Hij is de goede herder die de verzwakte en gewonde dieren in bescherming neemt en de agressievelingen in toom houdt en apart zet.

Wanneer zal het vrede zijn, hoe lang moet je daar op wachten? De mensenzoon verschijnt in het bijzijn van zijn engelen, hij heeft dienaren, helpers. Engelen, bijzondere hemelse wezens. Ik probeer me daar wat in te verplaatsen, want bij de komende kerstwandeling in Barendrecht mag ik de engel Gabriël spelen.

Deze mensenzoon is niet zonder zijn engelen, zou dat een aansporing kunnen zijn om zelf ook daadwerkelijk zijn dienaar en helper te worden, een vredestichter. Ja, die engelen mogen ook nu actief worden om de volken tot vrede te bewegen. In Gods naam.

Dat is de eerste gelijkenis, het eerste scherm,  in de tweede gelijkenis, op het tweede scherm is de herder een koning geworden. Dat loopt in elkaar over, want een goede koning is Bijbels gezien een herder. David was ook eerst herder en toen koning, er is dus overlap, maar het is wel een nieuw gezichtspunt.

De koning zegt tegen degenen aan zijn rechterzijde: jullie zijn gezegend, kom binnen want jullie hebben mij gevoed toen ik hongerig was en te drinken gegeven. En gekleed en gehuisvest, verzorgd en bezocht.

Wanneer hebben we u dan gezien? Het antwoord: “Wat jullie aan een van deze geringen hebben gedaan, heb je voor mij gedaan.”

Deze gelijkenis is symmetrisch, het is een tweeluik, zo is het in de kunstgeschiedenis ook op altaarstukken veel verbeeld. Tot degenen aan de linkerzijde zegt de koning: ga weg, want jullie hebben mij niet gevoed toen ik hongerig was, mij niet te drinken gegeven, mij niet gekleed, mij als vreemdeling niet opgenomen, mij als gevangene niet bezocht.

Wanneer dan Heer? Het antwoord: Wat jullie aan een van deze geringen niet gedaan hebben, heb je voor mij niet gedaan.

Het indrukwekkende van dit tweeluik is dat Jezus hier een koning is die niet vanuit de hoogte regeert, maar vanuit de diepte. Jezus had ook heel goed kunnen spreken van een koning die boven de partijen staat en ieder geeft wat hij of zij verdient in de trant van: dit is mijn uitspraak en daar moet u het mee doen.

Maar Jezus heeft het hier over een koning die zich schaart bij de hongerigen en de dorstigen, bij de daklozen en de zieken en zelfs bij de criminelen, de gevangenen.

Dat is precies wat er in het lijdensevangelie gebeurt, dan is Jezus de koning der Joden die tot de misdadigers wordt gerekend, die ontkleed wordt, die te drinken vraagt omdat hij dorst heeft.

Deze mensenzoon is één met de minsten der mensen, ze zijn zijn broeders en zusters, hij draagt hun oordeel, is solidair met wie hulpeloos en haveloos zijn. Hij staat aan hun kant. Degenen aan de linkerkant van deze gelijkenis willen van deze relatie niet weten, zij antwoorden wel, maar niet tot de koning. Ze praten voor zich uit en sluiten zich af. Ze hebben de communicatie verbroken.

Deze woorden van Jezus staan niet voor niets vlak voor zijn lijden en sterven. Daar zijn ze al tot vervulling gekomen. Een koning die vanaf het kruis geregeert, de herder die zijn leven geeft. En die je toespreekt in de mens die gebrek heeft, aan voedsel of kleding, aan warmte of gastvrijheid, die opgesloten zit in eenzaamheid. Kortom de naaste die je nodig heeft. En die voelt heel goed het verschil of je uit de hoogte doet of dat je echt geïnteresseerd bent.

Ik sluit daarom af met een rabbijns verhaal dat mogelijk een joods commentaar is op deze woorden van Jezus. Van rabbi Joshua wordt gezegd dat toen hij het graf van zijn vader bezocht en dat hij daar op een dag de profeet Elia ontmoette. Hij vroeg aan Elia: ‘Wanneer komt de messias’. Elia zei, ‘ik weet het niet, maar vraag het hem zelf.’ Hij zit namelijk bij de stadspoort tussen de bedelaars en degenen die daar hun wonden verzorgen. (Blessuretijd voor de scheidsrechter) Oke, dus Joshua naar de stadspoort en daar zit inderdaad de messias.

Wanneer komt U? De messias antwoordt: ‘Vandaag’. Later komt Joshua Elia weer tegen. ‘Heb je de messias ontmoet?’ ‘Ja, maar het klopte niet, want hij zei ‘vandaag’.’ Waarop Elia zegt. Hij bedoelde het zoals in de Psalm staat. ‘Vandaag…, indien je naar mijn stem luistert.’

Preek 19 november over Matteus 25:31-46 de komst van de Mensenzoon