Preek bij Lucas 14 en Deuteronomium 24:17-22

Een waterzuchtig mens, iemand die teveel vocht vasthoudt, oedeem. Dat kan diverse oorzaken hebben, ook door een tekort aan gezond eten, een hongerbuikje. Dat past in het verband van het verhaal, iemand die lijdt aan voedselgebrek, die misschien geen eten kan kopen en zich daarom in het huis van de gastheer ophoudt in de hoop een restje te krijgen.

Jezus haalt hem er bij, neemt hem bij de hand, geneest hem en stuurt hem weg. Laat hem los, staat er. De waterzuchtige hoeft er niet te blijven om zijn hand op te houden voor een stukje brood, Jezus verlost hem van zijn vernederende situatie.

Vorige week sprak ik een straatkrantverkoopster. En zij vertelde, dat ze zo graag een normaal leven wilde voor haarzelf en haar gezin. Het geluk waar ze naar verlangde.

Perspectief. De sabbat, de 7^e dag, als God zelf rust van zijn werk, is in de Bijbel het teken van toekomstperspectief. Dat er verlossing zal zijn voor de schepping.

Jezus, uitgenodigd op die maaltijd, wordt scherp in de gaten gehouden, maar hij kijkt ook zelf goed om zich heen, naar wat er gebeurt, hij observeert. En hij ziet dat de gasten ergens heel druk mee zijn, met zichzelf, met hun positie, met hun plek, ze willen de beste plaatsen.

Om dat aan het licht te brengen vertelt Jezus dan een gelijkenis, over een ander feest, niet zomaar een feest, maar een bruiloftsmaal. Stel je voor, zegt hij dan, dat iemand van jullie daar op de beste plaats gaat zitten. Oftewel op de plek van het bruidspaar.

Denk je in dat daar iemand uitgenodigd zou zijn die belangrijker is dan jij. Ja natuurlijk is die er, de bruidegom, de bruid. Dus als je dan in het middelpunt van de feestvreugde plaats zou nemen, dan word je natuurlijk weg gestuurd, hier niet.

Maar andersom, als je achteraf gaat zitten, dan word je erbij gehaald door de gastheer, kom dichterbij, zoals Jezus bij de hongerige man met oedeem deed.

Wat wil Jezus duidelijk maken. Wees niet zo bezig met je positie, je plek die je inneemt ten opzichte van anderen, hoe gaat het met mijn carrière, mijn positie op de maatschappelijke ladder, mijn sociale status, de waarde van mijn huis. Wees niet zo ik-gericht, maak jezelf niet tot het middelpunt waar alles om moet draaien.

Want wie zichzelf verhoogt, zal worden vernederd, wie zichzelf vernedert, wordt verhoogd. Ik zat eerlijk gezegd nog een beetje te puzzelen, zegt Jezus dat over hoe het gaat in onze wereld of over het koninkrijk van God?

In onze wereld is het ook zo dat degene die zich vandaag verheven voelt boven een ander, morgen de onderliggende partij kan zijn, niets is zo grillig als je populariteit in de peilingen, ze kunnen je zo laten vallen, wie voorsorteert op een overwinning, trekt aan het kortste eind.

Die grilligheid, die onzekerheid maakt dat mensen in onze wereld heel erg met hun positie, hun plek bezig zijn. Bewust en onbewust. Sommigen heel zelfverzekerd, die nemen hun ruimte wel. Anderen juist heel onzeker. Welke plek mag ik innemen?

In het koninkrijk van God gaat het gelukkig anders. Ook daar worden de eersten de laatsten en de laatsten de eersten, maar daar is het niet iets om stress van te krijgen, heb ik wel de goede plek, maar om vrolijk van te worden. Je bent uitgenodigd, welkom aan de tafel van de Heer, kind aan huis.

Dan draait het niet om jou, dan ben je verlost van je ego, want er is iemand belangrijker dan jij, de Gastheer, die zorgt dat niemand tekort komt, dat het feest wordt gevierd.

Jezelf vernederen betekent bij Jezus niet jezelf om laag halen, je zelf verstoppen of je klein maken, maar bevrijd worden van je egocentrisme, jezelf niet belangrijk maken, ruimte maken voor een ander. Kun je dat?

Dan ben je gelukkig zegt Jezus, dan ben je gezegend zegt Deuteronomium. Dus het is geen strategie, geen berekening, maar vreugde, dat je weet dat God ruimte voor jou maakt, voor jou al een plaats heeft bereid.

Dat geloven we ook voor degenen die we vandaag gedenken, die gestorven zijn. Het evangelie spreekt van de opstanding van de rechtvaardigen. Dat we met Christus, de ene rechtvaardige, mogen opstaan.

In onze wereld is iedereen bezig zijn plekje te verdedigen of te veroveren, jezelf verhogen noemt de Bijbel dat, maar Jezus heeft daar niet aan meegedaan. De ene die zich niet verhoogd heeft, maar vernederd. Hij stierf de dood aan kruis, de slechtst denkbare positie, maar dat werd zijn verhoging. Omdat God hem uit de dood heeft opgewekt.

Het hele evangelie van kruis en opstanding, sterven en herleven zit in deze gelijkenis. Zoals het ook zit in de lofzang van Hanna die we zo zingen.

Wie breed aan tafel zat

En lekkernijen at

Leert schamel brood te prijzen

Maar wie gebrek leed is,

Gezeten aan een dis

Vol uitgelezen spijzen.

De Heer, zijn naam zij lof

Werpt levenden in ’t stof

Doet doden weer herleven

De trotsen slaat hij neer

Geringen wordt de eer

Van edelen gegeven.

Jezus koppelt er wel een advies aan, zoals Mozes in Deuteronomium het volk geboden meegeeft. Als ze op het punt staan het beloofde land in te gaan. Als je gezegend wil zijn, zegt hij, bedenk dan dit, knoop het in je oren.

Dat je zelf slaaf was in Egypte, buig dan niet het recht van de behoeftigen, buit ze niet uit, breng ze niet in een onmogelijke positie. Dat moet een gebod voor je zijn, een gouden regel.

Geef ruimte aan de vreemdeling, de wees en de weduwe, dat ze aan leven toekomen. Een normaal leven.

Mozes geeft als voorbeeld de oogst van olijven, graan en druiven. De drie producten die in de bijbel bij het goede leven horen. Olie, brood en wijn. Daar moeten ze niet van buitengesloten worden. Je haalt niet alles naar je toe, je laat wat voor een ander over. Dan zal de Eeuwige je zegenen zegt Mozes.

Jezus zegt: dan ben je gelukkig, zalig in de oude vertaling, het is een zaligspreking. Als je op je feestje uitnodigt wie arm, kreupel, verlamd en blind is. Want zij kunnen niks voor je terug doen? Prachtig psychologisch inzicht.

Waar wordt je nu echt gelukkig van. Als je onbaatzuchtig kan zijn, iets doen zonder dat je een tegenprestatie verlangt. Voor velen is dat vrijwilligerswerk, iets doen voor de kerk, voor de samenleving, zonder dat je er iets mee moet verdienen. Heerlijk.

Toen we het met een gespreksgroep over deze tekst hadden, herkenden we dat, maar  vonden we juist het voorbeeld van Jezus ingewikkeld. Want juist een feestje geef je voor je familie en vrienden. En die zijn toch ook belangrijk. Dat geeft wel aan dat Jezus het ons niet zomaar gemakkelijk maakt. Het evangelie blijft een uitdaging.

Maar Jezus heeft wel gelijk, als je een vreemde helpt, dan kan die zomaar zeggen ‘God zal je belonen’. Daar doe je het niet voor, daar hoef je het ook niet voor te doen, want de Heer heeft al een plek voor jou, maar het is toch goed voor je ziel. Het geluk van de ander is jouw geluk.