‘En ze hadden alles gemeenschappelijk’ (Handelingen 4)

Vorige week zag ik de film ‘Adam, waar ben je’ over een grieks-orthodoxe kloostergemeenschap op de heilige berg Athos. Gemaakte door een oekraiense filmmaker trouwens. Wat vooral in beeld werd gebracht is hoe de monniken samen werken, bijna alles samen doen, olijven oogsten, vissen, metselen, bidden, eten en lachen. Ze hebben immers alles gemeenschappelijk. En tegelijkertijd is er groot respect voor het individu, voor het eigene van ieder mens, dat is heilig, heilige grond mag je zeggen.

De tekst uit Handelingen is van grote invloed geweest op het ontstaan van kloosters, de leefgemeenschappen van monniken die zoveel hebben bijdragen aan de vorming van ons culturele landschap. Het huis waar wij wonen staat in de predikherenstraat, genoemd naar de kloosterorde van de dominicanen, bedelmonniken die predikheren werden genoemd, zij zouden vreemd opkijken van een koophuis in hun straat

Toch hoef je dit prille begin van het christendom niet te lezen als een afwijzing van prive-bezit en persoonlijk eigendom, een communisme avant la lettre. Geinspireerd en vervuld door de Heilige Geest beschouwen de gelovigen hun spullen, huizen, grond en geld als gemeenschappelijk, als iets om te delen en door te geven. Het gaat om dat gezamenlijke leven. Niet om hebben, maar om zijn. Ik denk dat het te maken heeft met de economie van het genoeg waar de pas geleden overleden Bob Goudzwaard vele jaren geleden al voor pleitte.

Gewoon durven vragen: Mag ik iets van je lenen. De econoom Paul Schenderling die schrijft over leven van genoeg vertelt in een interview hoe hij besluit om geen nieuwe tuinset te kopen, maar als hij bezoek krijgt en het is mooi weer vraagt hij aan een buurman of hij tuinstoelen kan lenen en die is maar wat blij dat hij kan helpen. ‘Alles gemeenschappelijk.’

En is het goed en is het nodig, vroegen wij ons af, dat we deze zomer een zwembad optuigen en vullen met water, terwijl het voor kinderen veel leuker is om bij een vriendje of vriendinnetje af te spreken met ook zo’n zwembad in de tuin.

Jan Peter Balkende heeft net een boek geschreven ‘kapitalisme opnieuw verbonden’, dat gaat ergens ook over dit thema. Moet hij dan maar de nieuwe premier worden? dat is een andere discussie.

De menigte, de aanwezigen worden vervuld met de heilige geest, net als vorige week met Pinksteren vindt er in de lezing een uitstorting van de geest plaats. De Geest is iets gemeenschappelijks, de geest deelt gaven uit aan ieder, en de Geest overstijgt de discussie over particulier en collectief bezit, mijn en dijn, want het is de geest van God, van boven, hij komt uit de hemel staat er.

En dat wil zeggen, wat hier gebeurt is niet mijn menselijke initiatief, mijn vermogen, maar wat God geeft en gunt. Zoals Jaap Zijlstra het met humor heeft gedicht in zijn Pinksterlied: wij leven van de wind

Het Bijbelse grondwoord daarvoor is genade. Dat wat je niet kunt kopen of verkopen. In de NBV-vertaling staat: God begunstigde allen rijkelijk. Een grote genade was op hen allen.

De adem van God, de lucht die we inademen is niet van mij of van ons, en toch gaat die door mij en door ons heen.je

Dankzij die genade getuigen de apostelen van de opstanding van Jezus de Heer. De Heer Jezus, Jesous Kurious hoe de gevoelswaarde daarvan goed weer te geven? Het betekent niet de opstanding van meneer Jezus, het is meer de opstandig van Jezus als Heer, tot Heer. Hij is opgewekt, hij leeft, wil zeggen. De dood is niet de laatste macht over ons leven, het kwaad is niet de eindbaas in deze wereld. Dankzij Jezus ga je vertrouwen, geloven, dat het goede, de kleine goedheid om met Levinas te spreken, recht van spreken heeft, doorzettingsmacht zal hebben, de weerloze overmacht van de liefde.

Dus als ik me inleef in het verhaal van Handelingen, dan zie ik dat zo voor me, dat die gemeenschap van diverse vrouwen en mannen met allerlei achtergronden, arm en rijk, allochtoon en autochtoon, dat ze allemaal geraakt zijn door het lijden van Jezus, die kansloos de dood werd ingejaagd, het toppunt van willekeur en cynisme en wreedheid, dat beneemt je de adem, dat ontneemt je alle vertrouwen,  hoe kun je geloven dat het goedkomt met deze wereld. 

Dan rest er niets dan maar voor jezelf te leven. En dan die verrassende apotheose, God draait het om, maakt van die moord op Jezus een nieuw begin, hij leeft en zijn geest komt in ons. Hij staat ook in ons op.

Dat heeft op die eerste gelovigen het bijzondere effect dat ze hun bezittingen, hun huizen en grond verkopen en de opbrengst ter beschikking stellen van de gemeenschap. En 1 persoon wordt er dan uitgelicht, Jozef, bijgenaamd Banabas, de latere metgezel en reisgenoot van Paulus.

Hij was een Leviet, net als Mozes, en hij kwam uit Cyprus. Dat is niet gek, het Jodendom was toen al verspreid over de gehele wereld. En Cyprus is niet ver van Israël, ook nu liggen daar de hulpgoederen klaar van de internationale gemeenschap om naar Gaza verscheept te worden.

Toch prikkelt het mijn verbeelding, wat moet een Leviet op Cyprus, vakantie-eiland, belastingparadijs. En belangrijker, hij heeft grond om te verkopen, maar volgens de Tora beschikten de levieten niet over eigen grond, geen eigen land, want staat er, ze doen dienst in de tempel en hebben de Eeuwige als hun erfdeel. God is de grond van hun bestaan. Dat is hun roeping.

Dat was natuurlijk een utopie, een ideaal, en Levieten konden toch niet allemaal in de tempel werken en je moest toch ergens van leven, maar dankzij de boodschap van de apostelen, dankzij de komst van de heilige geest, wordt het ideaal nieuw leven ingeblazen. Wij leven van de wind: Adem van God, vernieuw ons bestaan.

De Eeuwige zelf is hun erfdeel. Dankzij Pinksteren, komt God in ons. De brandende braamstruik op de Sinaï kan daarvoor een beeld zijn. God stelt zich voor aan Mozes, maakt zich bekend. Ik ben er. Ik zal er zijn. De Naam die niet wordt uitgesproken. Het is een heilig moment. Mozes moet niet te dichtbij komen, het is voor mensen niet te vatten.

Toch wil deze God er zijn, voor ons, en de gloed van die aanwezigheid vuurt je aan, maar verteert je niet. De adem van God vervult je, gaat door je heen, maar je wordt er niet minder mens van.

Barnabas kan zijn akker verkopen omdat hij het niet meer als zijn persoonlijke bezit beschouwt, niet van z’n eigen. Maar van en voor de Heer. Ook als geloofsgemeenschap in Barendrecht mogen we zo naar ons kerkelijke bezit kijken en onze grond, heilige grond?

Een mooi voorbeeld vind ik toch de groenstrook achter de oude pastorie, ingericht als een voedselbos voor onze medeschepselen. Prachtig die foto’s van de egeltjes die daar zijn uitgezet en op hun manier de Schepper loven door rond te scharrelen, ook zij getuigen van Gods Geest die in ons ademt.

Op de zondag van de Drie-Eenheid vieren we dat God gemeenschap is in zichzelf, verbinding, onderlinge saamhorigheid van Vader, Zoon en Heilige Geest die alles gemeenschappelijk hebben en in dat leven van dienen en delen mogen wij meedoen en er zelfs van vervuld raken.  Adem van God, vernieuw ons bestaan!

Preek 26 mei, zondag Trinitatis, Barendrecht